در مورد نكتهء دوم قاطعيّت جريان را متوجّه به واداشتن و جرئت دادن مىكند . و هم‌چنين لازم است كه تمام نظام‌هاى اجتماعى ما متضمّن جنبهء ثابت و محافظى را داشته باشد تا از هوا و هوس مردمان و شرايط بازدارنده مصون بماند و جنبهء ديناميكى داشته باشد كه دگرگون‌پذير و آزادىخواه باشد . و بدان وسيله است كه رؤياهاى ما در مورد آرامش ، و دگرگونى و تحوّل و نيازمندىهاى ما به نظام و پيشرفت تحقّق مىيابد . علاوه بر اين‌ها قرآن كريم مواظب راه و روشى است كه از تكليف مشترك شروع مىشود تا تكليف كامل مربوط به اقدام و شجاعت هر فردى ، و هر مرحله‌اى از اين راه ، درجه‌اى از پاداش را دارد . و قرآن كريم درحالىكه لطف بيشترى نسبت به اعمالى دارد كه داراى فضيلت بيشترى هستند و از جهت مرتبه گوناگون هستند . و گروه‌هاى مختلف از اولياى خود را دعوت مىكند كه هميشه و هميشه به درجات بالاتر ارتقا يابند . در اين شرايط مىتوانيم بحث را با اين سخن پايان دهيم : اگر ما فرض كنيم كه انسانيّت همچنان پايدار است و در آيندهء نزديكى شرايط زندگىاش را تا بىنهايت دگرگون مىكند ، در حقيقت ما اميدوار مىشويم كه انسانيّت در قرآن به اين مطلب رسيده است كه چگونه قانونى را براى تنظيم فعّاليت اخلاقى انسان و وسيله‌اى براى به تلاش وا داشتن آن و رحمتى براى ناتوانان و بالاترين هدف توانمندان ترسيم كرده است ؟ و كم‌ترين چيزى را كه دربارهء اخلاق قرآنى مىتوانيم بگوييم : اين است كه اخلاق قرآنى به‌طور مطلق - بدون هيچ قيد و شرطى - خودكفاست ؛ بنابراين اخلاق متكاملى است . توجّه ! هدف ما در خلال اين بحث ، آن بود كه وضوح و دقّت را با موضوعيّت همراه سازيم . و ترديدى نيست كه ما علاقه‌منديم زيبايى را به وضوح و جاذبيّت را با استحكام ضميمه نماييم ، و مناسب است ، پس از كشت محصولات فكرىمان به شكوفه‌هاى اين روش توجّه كنيم ، جز اين كه چون اين برخوردارى اندكى از روش ما كه به زبان فرانسوى نوشتيم ، بيگانه بوده است . از آن مىترسيم كه بحث ما اين موضوع محكم و استوار را به صورت مشكلى درآورد و در نتيجه چيزى